Artikel 24: Erfelijk koningschap

Het Huis van Oranje-Nassau is ons koningshuis.

Formele toelichting

Na deze inleidende bepaling van artikel 24 bepaalt artikel 25 de lijn van erfopvolging ten aanzien van het Koningschap.

In eenvoudig Nederlands

Alleen de nakomelingen van Koning Willem I, Prins van Oranje-Nassau, kunnen Koning worden. In de Grondwet staan de regels over wie de opvolgers van de Koning kunnen zijn en de uitzonderingen op de regels.

Uitleg

Je kunt in Nederland alleen Koning worden als je een nakomeling bent van Koning Willem I, de Prins van Oranje-Nassau. Koning Willem I was de eerste Koning van Nederland. In de Grondwet gaat het over de Koning. Maar vrouwen kunnen natuurlijk ook Koningin worden. Mannen en vrouwen hebben dezelfde rechten om Koning te worden.

Het oudste kind van de Koning of de Koningin wordt meestal de volgende Koning. Dit is de troonopvolger. Prinses Catharina-Amalia is de troonopvolger van koning Willem-Alexander.

Maar wat gebeurt er als de Koning geen kinderen heeft? Of als de troonopvolger te jong is om Koning te worden? In de Grondwet staat precies wat er dan moet gebeuren.

• Bron: De Grondwet in eenvoudig Nederlands

Achtergronden

• De staatsvorm (thema)
• De positie van de Koning in ons staatsbestel (uitleg)
• De lijn van de troonopvolging
• Wie waren koning/koningin sinds 1815

Historische ontwikkeling

Sinds het ontstaan van het Koninkrijk der Nederlanden is het koningschap erfelijk. Artikel 1 van de Grondwet van 1814 droeg de soevereiniteit op aan Willem Frederik, Prins van Oranje-Nassau. De Grondwet van 1815 verving de term ‘soevereiniteit’ door ‘Kroon’. In de opeenvolgende herzieningen van 1840, 1848 en 1887 bleef de strekking van de bepaling vrijwel ongewijzigd.

Bij de algehele grondwetsherziening van 1983 kreeg artikel 24 zijn huidige formulering. De vermelding van Willem I heeft vooral historische betekenis. De feitelijke regels voor de erfopvolging staan namelijk in de artikelen 25 en verder. Artikel 24 is sinds 1983 ongewijzigd.

Debat

Staatsvorm: monarchie of republiek?

Het erfelijk koningschap staat al lange tijd ter discussie. Critici betogen dat een erfelijk staatshoofd niet past bij een democratie waarin gelijkheid centraal staat. Ze wijzen daarbij op de spanning met het beginsel dat iedereen op gelijke voet benoembaar is in openbare dienst (artikel 3 Grondwet). Voorstanders wijzen op de symbolische en verbindende waarde van de monarchie en op de stabiliteit die een boven de partijen staande koning biedt.

Noodzaak artikel 24

Artikel 24 wijst het Huis Oranje-Nassau expliciet aan als koningshuis, terwijl de artikelen 25 en volgende feitelijk de erfopvolging regelen. In de literatuur wordt opgemerkt dat artikel 24 technisch gezien geschrapt zou kunnen worden zonder dat de regeling van de erfopvolging verandert. Het artikel is bij opeenvolgende herzieningen toch behouden, vooral vanwege de historische en symbolische betekenis.