Artikel 93: Rechtskracht internationale verdragen

Bepalingen van verdragen en van besluiten van volkenrechtelijke organisaties, die naar hun inhoud een ieder kunnen verbinden, hebben voor iedereen verbindende kracht, nadat zij zijn bekendgemaakt. Zulke bepalingen hebben, met andere woorden, zonder nadere tussenkomst van de nationale wetgever rechtstreekse werking waar iedereen zich aan moet houden.

De bekendmaking is geregeld in artikel 95. Dit grondwetsartikel is uitgewerkt in de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen.

Formele toelichting

De werking van het internationale recht in de nationale rechtsorde is omschreven in de artikelen 93 en 94.

Bepalingen van verdragen en van besluiten van volkenrechtelijke organisaties, die naar hun inhoud een ieder kunnen verbinden, hebben voor iedereen verbindende kracht, nadat zij zijn bekendgemaakt. Zulke bepalingen hebben, met andere woorden, zonder nadere tussenkomst van de nationale wetgever rechtstreekse werking in de nationale rechtsorde.

In eenvoudig Nederlands

Soms moeten burgers zich houden aan regels in verdragen van internationale organisaties. Die regels zijn pas geldig als de regering ze aan iedereen heeft bekendgemaakt.

Uitleg

Soms maakt een internationale organisatie regels waaraan alle Nederlanders zich moeten houden. Deze regels gelden als de Nederlandse regering deze regels bekendgemaakt heeft. Het is dus niet nodig dat de Nederlandse regering hiervoor een aparte Nederlandse regel maakt.

Bijvoorbeeld, de Europese Unie maakt ook wetten waaraan alle burgers zich moeten houden. Nederland hoeft dan geen aparte wet te maken. Een voorbeeld daarvan is het gebruik van kinderstoeltjes in auto's. De Europese Unie heeft gezegd dat iedereen die kleiner is dan 1,35 meter in een autostoeltje moet zitten.

Nederland hoeft daar zelf geen aparte wet voor te maken. Maar de regering moet deze afspraak wel aan de burgers vertellen. Als dat gebeurt, geldt de afspraak vanzelf ook in Nederland. In artikel 95 staat hoe de regering de afspraken bekendmaakt.

• Bron: De Grondwet in eenvoudig Nederlands

Historische ontwikkeling

Dit artikel kwam in 1953 in de Grondwet en kreeg in 1956 vrijwel zijn huidige formulering. Sinds 1983 worden besluiten van volkenrechtelijke organisaties in de bepaling genoemd. Artikel 93 is sinds 1983 ongewijzigd.

Debat

Rechterlijke toetsing aan verdragen

De rechter mag wetten niet toetsen aan de Grondwet (artikel 120). Toetsing aan rechtstreeks werkende verdragsbepalingen, via de artikelen 93 en 94, is daarom een belangrijk middel voor rechtsbescherming. VVD-Kamerlid Joost Taverne wilde dat juist inperken. In 2012 diende hij een voorstel in om beide artikelen te wijzigen: de rechter zou een wet niet langer buiten toepassing mogen laten wegens strijd met een ieder verbindende verdragsbepalingen. Dat oordeel moest aan de wetgever zelf worden voorbehouden. De Raad van State was kritisch: het advies betwijfelde of de wetgever dit beter zou gaan beoordelen als de rechter het niet meer mocht. Taverne liet daarop de wijziging van artikel 93 vallen, zodat alleen zijn voorstel voor artikel 94 overbleef. In maart 2017 trok hij ook dat in, kort voor zijn vertrek uit de Kamer.