Artikel 5: Petitierecht

Dit artikel geeft aan dat iedereen (ook groepen van personen) het recht heeft zich met verzoeken of klachten schriftelijk tot een betrokken overheidsinstantie te richten. Bijvoorbeeld een minister, de Tweede Kamer, een gemeentebestuur, een waterschap, etc.

Formele toelichting

Het petitierecht geeft het recht aan een ieder (ook groepen van personen) zich met verzoeken schriftelijk tot het bevoegde gezag te richten, zoals een gemeentebestuur, een minister of de Tweede Kamer. Meer in het algemeen elke instantie die in het staatsbestel met bepaalde taken en bevoegdheden is bekleed.

In eenvoudig Nederlands

Iedereen mag iets vragen aan de overheid. Ook mag iedereen klagen bij de overheid.

Uitleg
Als burger of als groep mag je altijd een brief sturen aan de overheid, bijvoorbeeld aan een burgemeester, de Tweede Kamer of een minister. Bijvoorbeeld omdat je iets wilt vragen aan de overheid. Of als je wilt klagen over de overheid.

In het artikel staat niet dat de overheid verplicht is de vragen ook te beantwoorden. Maar het recht op antwoord staat weer wel in de Algemene Wet Bestuursrecht.

Als je schriftelijk een vraag stelt, maar een brief niet ondertekent, mag de overheid je brief in de prullenbak gooien.

• Bron: De Grondwet in eenvoudig Nederlands

Historische ontwikkeling

Het recht om je met een verzoek tot de overheid te wenden is een van de oudste politieke rechten. Het bestond al voor de huidige Grondwet, met verzoekschriften en petities waarmee onderdanen zich tot de autoriteiten konden richten.  In 1815 werd het petitierecht in de Nederlandse Grondwet verankerd.  

Tot de invoering van het algemeen kiesrecht in 1917-1919 was het petitierecht voor de meeste Nederlanders het belangrijkste politieke instrument. Petities die door een groot deel van de bevolking zijn ondertekend, worden ook wel volkspetitionnementen genoemd. Voorbeelden daarvan zijn de petities tegen herziening van de Onderwijswet (1878) en de petitie voor het algemeen kiesrecht (1911).

In 1983 kreeg het artikel zijn huidige vorm. 

Debat

Nieuwe vormen van inspraak

In 2006 werd het burgerinitiatief ingevoerd. Dit instrument gaat verder dan de petitie. Als aan alle eisen wordt voldaan, moet de Tweede Kamer het in behandeling nemen. Een burgerinitiatief moet door veertigduizend mensen zijn ondertekend, ook moet het onderwerp niet al door de Kamer besproken worden.

De Staatscommissie parlementair stelsel constateerde dat er ondanks de lage drempel betrekkelijk weinig burgerinitiatieven worden ingediend. Doorgaans leiden die ook niet tot een breed maatschappelijk of politiek debat.