Artikel 134: Overige openbare lichamen

Bij wet kunnen openbare lichamen worden ingesteld, zoals beroeps- en bedrijfschappen, zoals het Productschap Vee en Vlees en het Hoofdbedrijfschap Ambachten. Een ander openbaar lichaam is de Nederlandse Orde van Advocaten.

De wet regelt de taken, de inrichting en de samenstelling, en de bevoegdheden van de besturen van deze lichamen. Een voorbeeld van zo'n wet is de Wet op de bedrijfsorganisatie.

Net als bij provincies en gemeenten kunnen besluiten worden vernietigd als zij in strijd zijn met het recht of het algemeen belang.

Formele toelichting

Artikel 134 geeft enkele voorschriften met betrekking tot openbare lichamen voor beroep en bedrijf en andere openbare lichamen (bijvoorbeeld de Nederlandse Orde van Advocaten en de product- en bedrijfschappen). Ingevolge dit artikel kunnen openbare lichamen voor beroep en bedrijf en andere openbare lichamen bij of krachtens de wet worden ingesteld en opgeheven.

De wet - bijvoorbeeld de Wet op de bedrijfsorganisatie - regelt voorts de taken en de inrichting van deze openbare lichamen, de samenstelling en bevoegdheid van hun besturen, alsmede de openbaarheid van hun vergaderingen.

Aan de organen van deze openbare lichamen kunnen verordenende bevoegdheden worden toegekend. Het toezicht op de organen van deze openbare lichamen dient bij de wet te worden geregeld.

Evenals voor provincies en gemeenten en waterschappen is het vernietigingsrecht ten aanzien van besluiten van de besturen van deze openbare lichamen gebonden aan de criteria: strijd met het recht en strijd met het algemeen belang.

In eenvoudig Nederlands

1. De regering en de Eerste en Tweede Kamer kunnen een nieuwe overheidsorganisatie met een eigen bestuur en een eigen volksvertegenwoordiging maken of opheffen. In de wet kan ook staan dat iemand anders dit mag.
2. In de wet staat wat de nieuwe overheid moet doen, hoe hun organisatie is en wie er in hun bestuur zitten en wat het bestuur mag. In de wet kan ook staan dat iemand anders dit mag beslissen. Iedereen mag naar de vergaderingen van de besturen van de nieuwe overheid komen kijken en luisteren. In de wet kan staan dat de nieuwe overheid regels mag maken. In de wet kan ook staan dat iemand anders dit mag beslissen.
3. In de wet staat welke overheid controleert of de nieuwe overheid zijn werk goed doet. In de wet kan ook staan dat iemand anders dit beslist. Deze overheid kan beslissingen van de nieuwe overheid alleen vernietigen als de beslissing niet past in ons recht. Of als zij vindt dat de beslissing een slechte beslissing is voor ons land.

Uitleg

In dit artikel staat dat de overheid nieuwe overheidsorganisaties kan maken of opheffen. In de Grondwet staat niet precies wat een overheid is. Ook de deskundigen op het gebied van het staatsrecht zijn het hierover niet eens.

Voorbeelden van nieuwe overheden met een eigen bestuur en een eigen volksvertegenwoordiging zijn het openbaar lichaam Rijnmond, de Nederlandse Orde van Advocaten, en universiteiten en hogescholen.

De laatste jaren heeft de regering vooral overheden gemaakt die controleren of bedrijven volgens de regels werken, zoals de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa), de Autoriteit Financiële Markten (AFM), de Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit (OPTA) en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa).

Deze zelfstandige bestuursorganen hebben wel een bestuur, maar geen volksvertegenwoordiging. Dit artikel gaat dus niet over deze nieuwe overheidsorganisaties. In de Grondwet staat niets over deze zelfstandige bestuursorganen.

• Bron: De Grondwet in eenvoudig Nederlands

Historische ontwikkeling

Artikel 134 biedt de grondslag voor functionele decentralisatie: openbare lichamen die niet aan een gebied maar een beroep, bedrijfstak of andere functie zijn gebonden. De mogelijkheid komt voort uit de grondwetsherziening van 1922 en werd in 1938 uitgebouwd. Na de oorlog kwam op deze basis de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie tot stand, met de Sociaal-Economische Raad (SER) als toporgaan en de product- en bedrijfschappen op sectorniveau. Na 1983 is artikel 134 niet meer gewijzigd.

Debat

Opheffing van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie

De product- en bedrijfschappen zijn per 1 januari 2015 opgeheven. Als redenen noemde het kabinet onder meer het afgenomen belang van nationale sectorregulering door Europese integratie, het gebrek aan draagvlak onder ondernemers en de wens de regeldruk te verminderen. De publieke taken gingen over naar de ministeries en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. De SER bleef als adviesorgaan.

Artikel 134 heeft nog steeds betekenis voor de openbare lichamen voor beroep, zoals de Nederlandse Orde van Advocaten en de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie, die verordenende bevoegdheid hebben over de eigen beroepsgroep.