Artikel 14: Onteigening

Artikel 14
  1. Onteigening kan alleen geschieden in het algemeen belang en tegen vooraf verzekerde schadeloosstelling, een en ander naar bij of krachtens de wet te stellen voorschriften.
  2. De schadeloosstelling behoeft niet vooraf verzekerd te zijn, wanneer in geval van nood onverwijld onteigening geboden is.
  3. In de gevallen bij of krachtens de wet bepaald bestaat recht op schadeloosstelling of tegemoetkoming in de schade, indien in het algemeen belang eigendom door het bevoegd gezag wordt vernietigd of onbruikbaar gemaakt of de uitoefening van het eigendomsrecht wordt beperkt.

In andere talen:

English

  1. Expropriation may take place only in the public interest and on prior assurance of full compensation, in accordance with regulations laid down by or pursuant to Act of Parliament.
  2. Prior assurance of full compensation shall not be required if in an emergency immediate expropriation is called for.
  3. In the cases laid down by or pursuant to Act of Parliament there shall be a right to full or partial compensation if in the public interest the competent authority destroys property or renders it unusable or restricts the exercise of the owner's rights to it.

Français

  1. Lexpropriation ne peut avoir lieu que dans lintérêt général et moyennant une indemnité préalablement garantie, le tout suivant des prescriptions à établir par la loi ou en vertu de la loi.
  2. Lindemnité ne doit pas être préalablement garantie si, en cas durgence, lexpropriation simpose immédiatement.
  3. Dans les cas prévus par la loi ou en vertu de la loi, il existe un droit à indemnité totale ou partielle si, dans lintérêt général, lautorité compétente détruit la propriété ou la rend inutilisable, ou limite lexercice du droit de propriété.

Deutsch

  1. Eine Enteignung ist nur im Interesse der Allgemeinheit und gegen eine im Voraus garantierte Entschädigung zulässig, und zwar gemäß durch Gesetz oder kraft Gesetzes zu erlassenden Vorschriften .
  2. Die Entschädigung braucht nicht im Voraus garantiert zu sein, wenn im Notfall eine unverzügliche Enteignung erforderlich ist.
  3. In den durch Gesetz oder kraft Gesetzes bezeichneten Fällen besteht ein Anspruch auf vollständige oder teilweise Entschädigung, wenn das Eigentum von den zuständigen Stellen im Interesse der Allgemeinheit vernichtet oder unbrauchbar gemacht wird oder wenn die Ausübung des Eigentumsrechts eingeschränkt wird.

Español

  1. La expropiación sólo podrá realizarse por motivos de interés general y a cambio de una indemnización previamente garantizada, todo ello conforme a las normas que se establezcan por o en virtud de la ley.
  2. La indemnización no necesitará ser previamente garantizada cuando en caso de emergencia se imponga la expropiación inmediata.
  3. En los casos previstos por o en virtud de la ley habrá derecho a indemnización o compensación parcial cuando, por motivos de interés general, bienes sean destruidos o inutilizados o el ejerció del derecho de propiedad sea limitado por la autoridad competente.

Inhoud

  1. Toelichting
  2. Formele toelichting
  3. In eenvoudig Nederlands
  4. Historische ontwikkeling
  5. Debat
  6. Tijdlijn van het artikel

Toelichting

Artikel 14 regelt de onteigening. Het is in het algemeen belang soms nodig dat de overheid iemands eigendom ontneemt. Van tevoren moet dan zijn vastgesteld hoeveel de schadeloosstelling is. De procedure die voor de onteigening en het vaststellen van de schadeloosstelling geldt, moet in een wet zijn geregeld.

In noodsituaties kan worden afgeweken van het vereiste de schadeloosstelling van tevoren vast te stellen.

Als sprake is van vernietiging of onbruikbaarmaking van eigendom, of bij de beperking van iemands eigendomsrecht, bestaat er een recht op schadevergoeding of tegemoetkoming in de schade, maar alleen voor in de wet genoemde gevallen.

Formele toelichting

Artikel 14 omringt het ontnemen of beperken van eigendom met de nodige grondwettelijke waarborgen. Onteigening kan alleen geschieden indien het algemeen belang dit vordert. Verder is een wettelijke procedure vereist, die zowel de vaststelling van de schadeloosstelling als de onteigening zelf moet betreffen.

Het tweede lid van dit artikel bevat voor noodsituaties de mogelijkheid van afwijking van het vereiste, dat de schadeloosstelling vooraf verzekerd moet zijn.

Het derde lid schrijft schadevergoeding of tegemoetkoming voor in geval van vernietiging of onbruikbaarmaking van eigendom en bij beperking in de uitoefening van het eigendomsrecht, maar uitsluitend in de bij of krachtens de wet bepaalde gevallen.

In eenvoudig Nederlands

De overheid mag soms eigendommen van burgers en organisaties afnemen. De overheid mag dit alleen doen als dit goed is voor het land of de gemeente. Ook moet de overheid de waarde van het eigendom terugbetalen. Dit moet de overheid vooraf regelen. In de wet staan de regels voor het afnemen van eigendommen. In de wet kan ook staan dat iemand anders hierover regels mag maken.

In noodsituaties mag de overheid achteraf regelen hoe iemand de waarde van zijn eigendom terugkrijgt.

Soms vernietigt de overheid eigendommen. En soms verbiedt de overheid de burgers en organisaties om hun eigendom te gebruiken. Als dat gebeurt dan krijgen de eigenaren de waarde daarvan helemaal of voor een deel terug.

Uitleg
De overheid mag niet zomaar spullen van burgers, bedrijven of andere organisaties afpakken. De overheid moet hun eigendommen juist beschermen. Maar in sommige situaties mag de overheid dat wel. Die situaties staan onder andere in de Omgevingswet. De overheid moet dan van tevoren regelen dat ze de waarde van deze spullen terugbetaalt.

In noodsituaties hoeft de overheid niet vooraf te regelen wat ze terugbetaalt. Noodsituaties zijn bijvoorbeeld brand, overstromingen, of oorlog. De overheid moet er dan achteraf voor zorgen dat ze terugbetaalt.

Historische ontwikkeling

De onschendbaarheid van particulier eigendom staat sinds 1815 in de Grondwet. Het stond ook al in de Staatsregeling van 1798, ten tijde van de Bataafse Republiek.

In 1983 kreeg het artikel zijn huidige opzet. Onteigening kan alleen in het algemeen belang, tegen vooraf verzekerde schadeloosstelling, bij of krachtens de wet. In spoedgevallen mag van de voorafgaande verzekering worden afgeweken. Bij vernietiging, onbruikbaarmaking of beperking van eigendom bestaat recht op schadeloosstelling of tegemoetkoming.

Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet is de onteigeningsprocedure daarin ondergebracht. Artikel 14 is sinds 1983 ongewijzigd.

Debat

Gedwongen uitkoop in de stikstofcrisis
In het debat rond de stikstofcrisis is veel gesproken over gedwongen uitkoop van veehouderijen wanneer vrijwillige regelingen te weinig opleveren. Minister voor Natuur en Stikstof Van der Wal (VVD) hield gedwongen uitkoop in maart 2022 uitdrukkelijk open; onteigening noemde zij een ramp voor boeren, maar volgens haar ontkom je er niet aan als de vrijwilligheid ontbreekt. LTO Nederland stelt dat gedwongen opkoop uit principe en in de praktijk geen oplossing is, onder meer omdat onteigening lang duurt terwijl de reductie snel moet.  In de nieuwe stikstofplannen van het kabinet-Jetten wordt gedwongen onteigening uitgesloten. 
 

Tijdlijn van het artikel

Tekstwijziging Herpublicatie (ongewijzigd)

Wat veranderde er ?

gemarkeerd = toegevoegd · doorgestreept = verwijderd