Artikel 128: Toekenning bevoegdheden aan andere organen

Bevoegdheden van provincies en gemeenten kunnen niet met een wet worden overgedragen, behalve als het bestuur van provincies en gemeenten wordt opgeheven of opnieuw wordt ingesteld, of als er een grenswijziging wordt doorgevoerd.

Dit betekent dat bijvoorbeeld alleen een gemeente mag beslissen over binnengemeentelijke decentralisatie, zoals de instelling van deelgemeenteraden of wijkraden.

Formele toelichting

In artikel 128 wordt in aanvulling daarop nog bepaald dat autonome bestuursbevoegdheden niet door de wetgever kunnen worden overgedragen aan provinciale of gemeentelijke commissies, behoudens in geval van opheffing van bestaande, of instelling van nieuwe provincies en gemeenten of bij grenswijziging.

In eenvoudig Nederlands

1. Provinciale staten, gedeputeerde staten en de commissaris van de Koning besturen de provincie. Alleen provinciale staten kunnen beslissen wie de provincie nog meer bestuurt. Als de regering en de Eerste en Tweede Kamer een nieuwe provincie maken, of de grenzen van een provincie veranderen, mogen zij ook beslissen wie de provincie nog meer bestuurt.
2. De gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de burgemeester besturen de gemeente. Alleen de gemeenteraad kan beslissen wie de gemeente nog meer bestuurt. Wanneer de regering en de Eerste en Tweede Kamer een nieuwe gemeente maken, of de grenzen van een gemeente veranderen, mogen zij ook beslissen wie de gemeente nog meer bestuurt.

Uitleg

In dit artikel staat eigenlijk dat provinciale staten en de gemeenteraad de baas zijn. En dat alleen zij mogen beslissen wie de provincie of de gemeente nog meer mogen besturen. Bijvoorbeeld, sommige grote gemeenten (zoals Amsterdam) hebben deelgemeenteraden.

Maar als de regering en de Eerste en Tweede Kamer een nieuwe provincie of gemeente maken, of de grenzen veranderen, dan mogen zij bepalen dat andere overheidsorganisaties dit soort beslissingen mogen nemen.

• Bron: De Grondwet in eenvoudig Nederlands

Historische ontwikkeling

Een voorloper van deze bepaling bestaat sinds 1922. Toen mocht alleen de gemeenteraad het bestuur van ‘takken van de huishouding der gemeente’ aan andere organen opdragen. In het regeringsvoorstel voor de algehele herziening van 1983 was de bepaling geschrapt, maar door Tweede Kamerlid Sytze Faber keerde het via amendement terug in de tekst.

Het artikel beoogt te voorkomen dat de wetgever autonome bevoegdheden weghaalt bij staten of raad en onderbrengt bij andere organen. Toekenning van zulke bevoegdheden aan andere dan de in artikel 125 genoemde organen kan alleen door staten of raad zelf gebeuren, behalve in gevallen van herindeling (artikel 123). Artikel 128 is sinds 1983 ongewijzigd.

Debat

Binnengemeentelijke decentralisatie

Het artikel had vooral betekenis voor de binnengemeentelijke decentralisatie, met name de deelgemeenten (deelraden) in Amsterdam en Rotterdam. Met de afschaffing van de deelgemeenten in 2014 is dit onderdeel van het artikel grotendeels een dode letter geworden.