Artikel 115: Administratief beroep

Als een burger het niet eens is met een beslissing van een bestuursorgaan, kan en moet hij soms bij een ander bestuursorgaan in beroep gaan. Dat wordt administratief beroep genoemd.

Na administratief beroep is vrijwel altijd beroep op een rechter mogelijk.

Formele toelichting

Als het gaat om geschillen die niet uit burgerlijke rechtsbetrekkingen zijn ontstaan, heeft de wetgever grondwettelijk gezien de mogelijkheid administratief beroep (d.w.z. beroep op een instantie binnen het bestuur) open te stellen. Deze in artikel 115 geregelde mogelijkheid van administratief beroep, waarvan het beroep op de Kroon het belangrijkst is, heeft aan betekenis ingeboet door de jurisprudentie van het Europese Hof voor de rechten van de mens.

Bijna altijd zal na administratief beroep nog de mogelijkheid van beroep op een rechter moeten openstaan. Thans is over de gehele linie beroep op de (administratieve) rechter mogelijk.

In eenvoudig Nederlands

In het tweede deel van artikel 112 staat dat ook anderen dan de rechterlijke macht een beslissing kunnen nemen over een verschil van mening. Dit kan een overheidsbestuur zijn.

Uitleg

Soms heb je een verschil van mening met de overheid. Meestal kun je dan naar de rechter om gelijk te krijgen. Maar soms staat er in de wet dat je niet naar de rechter mag. En dat de overheid zelf de beslissing moet nemen.

In de Grondwet staat dus dat de burger niet altijd het recht heeft om naar de rechter te gaan als je een verschil van mening hebt met de overheid. Het Europese Mensenrechtenhof vindt dat burgers die ruzie hebben met de overheid meestal wel naar de onafhankelijke rechter moeten kunnen gaan.

• Bron: De Grondwet in eenvoudig Nederlands

Historische ontwikkeling

Administratief beroep kwam pas bij de algehele herziening van 1983 in de Grondwet. Dat terwijl het al lange tijd bestond. In de negentiende eeuw werd het administratief beroep veel gebruikt, onder andere door de grote hoeveelheid bestuurswetgeving. De grondwettelijke verankering kwam daarmee eigenlijk te laat. Toen het werd opgenomen in de Grondwet werd er al steeds minder gebruik van gemaakt.

Kort na de invoering in 1983 oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in het arrest-Benthem dat het Kroonberoep, de belangrijkste vorm van administratief beroep, niet voldeed aan de onafhankelijkheidseis van artikel 6 EVRM. Dat leidde tot de Tijdelijke wet Kroongeschillen en uiteindelijk tot opname in de Algemene wet bestuursrecht. Daarmee werd bezwaar het uitgangspunt en administratief beroep de uitzondering. Sindsdien vindt het administratief beroep alleen nog plaats in de bestuurlijke voorfase, met daarna vrijwel altijd nog beroep op de rechter. Artikel 115 is sinds 1983 ongewijzigd.