Artikel 90: Internationale rechtsorde

De regering heeft tot taak de ontwikkeling van de internationale rechtsorde te bevorderen. Hierbij valt te denken aan:

• de vreedzame beslechting van internationale geschillen
• het waarborgen van mensenrechten
• goede verhoudingen met andere staten
• goede internationale wetgeving en de naleving daarvan
• duurzame internationale vrede en veiligheid
• Nederland als gastland voor internationale hoven en tribunalen

Formele toelichting

Artikel 90 bevat de algemene bepaling dat de regering de ontwikkeling van de internationale rechtsorde bevordert. Hieronder valt bij voorbeeld ook de bevordering van de rechten van de mens.

In eenvoudig Nederlands

De regering probeert de internationale vrede en veiligheid te bevorderen en de mensenrechten te beschermen.

Uitleg

Nederland vindt het belangrijk dat alle landen en alle mensen in vrede en veiligheid kunnen leven. De regering moet daarom proberen oorlogen te voorkomen. En als er oorlogen zijn, moet de regering proberen de vrede en veiligheid te herstellen.

Nederland doet dit niet alleen door ons leger te sturen naar gebieden waar oorlog is of dreigt. Nederland doet dit ook door ontwikkelingshulp te geven en de mensenrechten te beschermen.

In Den Haag staat het Internationaal Gerechtshof. Dat is de belangrijkste rechtbank van de Verenigde Naties. Bijna alle landen in de wereld zijn lid van de Verenigde Naties. Het Internationaal Gerechtshof beslist welk land gelijk heeft als twee landen een verschil van mening of ruzie hebben.

De laatste jaren komen er ook steeds meer internationale strafhoven naar Den Haag. Bijvoorbeeld het Joegoslavië-tribunaal.

• Bron: De Grondwet in eenvoudig Nederlands

Achtergronden

• Grondwet en internationale rechtsorde (thema)

  De Grondwet wordt vaak de hoogste wet genoemd. Sinds de jaren vijftig erkent de Grondwet zelf echter het bestaan van nog hoger recht: het internationaal recht. De introductie van grondwetsbepalingen hierover in 1953 besliste juridische debatten die al lang gaande waren.

Historische ontwikkeling

Nederland liet zich al vroeg in de twintigste eeuw zien als gastland van de internationale rechtsorde. De jurist Tobias Asser kreeg in 1911 de Nobelprijs voor de Vrede, en in 1922 werd in Den Haag het Permanente Hof van Internationale Justitie geopend. In datzelfde jaar kwam er ook een eerste, verwante regel in de Grondwet: de regering kreeg de opdracht om geschillen met andere landen langs vreedzame weg op te lossen.

De kern van artikel 90, de opdracht aan de regering om de ontwikkeling van de internationale rechtsorde te bevorderen, kwam in 1953 in de Grondwet. Dat gebeurde bij de grondwetsherziening van dat jaar, als onderdeel van een reeks bepalingen waarmee Nederland erkende dat het internationale recht ook binnen de eigen rechtsorde doorwerkt. Artikel 90 ontstond uit een discussie over een heel ander onderwerp: de oorlogsverklaring. De staatscommissie-Van Schaik boog zich over de vraag of die nog wel in de Grondwet thuishoorde. De eerdere Commissie-Van Eysinga, geleid door de volkenrechtsdeskundige W.J.M. van Eysinga, had de oorlogsverklaring willen schrappen. Door de nieuwe samenwerking in de Verenigde Naties en de NAVO verwachtte zij namelijk dat eenzijdige oorlogsverklaringen niet meer mogelijk zouden zijn. De staatscommissie-Van Schaik wilde de juridische mogelijkheid daartoe toch niet helemaal opgeven. Om de vreedzame bedoelingen van Nederland te benadrukken, voegde zij aan het artikel toe dat de regering in de eerste plaats moest streven naar de ontwikkeling van de internationale rechtsorde. Zo ontstond het huidige artikel 90. De zin luidde toen nog dat 'de Koning de ontwikkeling der internationale rechtsorde' bevordert. Tegelijk verhuisde de oudere zin uit 1922 over het vreedzaam oplossen van geschillen naar deze plek in de Grondwet.

In de aanloop naar de algehele grondwetsherziening van 1983 overwoog de regering om de bepaling te schrappen, omdat ze die overbodig vond. Op aandringen van de Tweede Kamer bleef de bepaling behouden en kreeg ze een kortere formulering. Bij de herziening van 1983 werd niet langer 'de Koning' maar 'de regering' het onderwerp van de zin. Daarmee kreeg het artikel zijn huidige vorm. Sindsdien is artikel 90 ongewijzigd gebleven.

Debat

Een opdracht die je niet kan afdwingen?

Artikel 90 is een opdracht aan de regering, geen recht waarop een burger zich rechtstreeks kan beroepen. Over de juridische betekenis ervan bestaat discussie, die oplaait wanneer de rechter de regering aan internationale verplichtingen houdt of wanneer wordt bepleit dat Nederland actiever moet optreden in internationale conflicten.