Artikel 27: Afstand koningschap

Als een koning afstand doet gelden voor de opvolging dezelfde regels als voor de opvolging bij overlijden. Krijgt de voormalige koning na de afstand nog kinderen, dan zijn die uitgesloten voor de troonopvolging.

In eenvoudig Nederlands

Als de Koning geen Koning meer wil zijn, wordt zijn wettige opvolger Koning. De vorige Koning kan daarna nog kinderen krijgen. Zij kunnen geen Koning worden. En hun kinderen en kleinkinderen ook niet.

Uitleg

De Koning mag zelf beslissen of hij Koning wil blijven. Als de Koning geen Koning meer wil zijn, dan mag dat. Dit heet troonsafstand. Koning Willem I deed in 1840 troonsafstand omdat hij het niet eens was met de nieuwe Grondwet. En Koningin Wilhelmina en Koningin Juliana deden troonsafstand omdat ze plaats wilden maken voor hun dochter.

Als de Koning geen Koning meer wil zijn, wordt zijn wettige opvolger Koning.

De Koning die heeft gezegd dat hij geen Koning meer wil zijn, kan daarna niet opnieuw Koning worden. En als de vorige Koning daarna nog kinderen, kleinkinderen of achterkleinkinderen krijgt, kunnen zij geen Koning meer worden.

Een toekomstige Koning mag niet van tevoren zeggen dat hij geen Koning wil worden. Het Koningschap is zijn plicht.

• Bron: De Grondwet in eenvoudig Nederlands

Achtergronden

• De lijn van troonopvolging
• Abdicatie

Historische ontwikkeling

Tot 1887 bood de Grondwet geen mogelijkheid tot troonsafstand. Toen Willem I op 7 oktober 1840 desondanks afstand deed van de troon werd dat niet aangevochten. Pas bij de grondwetsherziening van 1887 kreeg de troonsafstand een grondwettelijke basis. De bepaling regelde alleen de gevolgen van afstand, die werden gelijkgesteld aan overlijden, en niet het recht om afstand te doen (art. 16).

Bij de grondwetsherziening van 1922 werd de huidige tweede volzin aan de bepaling toegevoegd. Kinderen die na de afstand worden geboren (en hun nakomelingen) zijn daarmee van de erfopvolging uitgesloten.

Bij de algehele grondwetsherziening van 1983 besloot de regering om troonsafstand niet langer gelijk te stellen aan overlijden.

Debat

Is troonsafstand definitief?

Algemeen wordt aangenomen dat troonsafstand definitief is. Wie afstand doet, doet dat voor eens en voor altijd. Toch roept de formulering van 1983 theoretische vragen op. Kan bijvoorbeeld een kinderloze koning die aftreedt en wordt opgevolgd door zijn eveneens kinderloze broer, bij diens overlijden opnieuw tot het koningschap worden geroepen?

Kan een troonopvolger afstand doen?

Het recht van troonsafstand komt volgens de grondwetgever niet toe aan een potentiële troonopvolger. Een breuk in de orde van erfopvolging mag niet door de troonopvolger alleen beslist worden vanwege het publiekrechtelijke karakter van de Grondwet. Wel heeft oud-Tweede Kamerlid Peter Rehwinkel geopperd dat artikel 29 Grondwet hier ruimte zou kunnen bieden. Met dat artikel kan een troonopvolger worden uitgesloten van het koningschap.