Artikel 111: Ridderorden

Ridderorden kunnen alleen met een wet worden ingesteld.

Formele toelichting

Van de vroeger bestaande bepalingen over adeldom en ridderorden is de bepaling omtrent de instelling van ridderorden in de Grondwet gehandhaafd.

De regels betreffende het herziene decoratiestelsel zijn neergelegd in rijkswetten, onder meer over de Orde van de Nederlandse Leeuw en over de Orde van Oranje-Nassau.

Verlening van ridderorden geschiedt op basis van een voordracht vanuit de samenleving. De gemeenten en de commissaris van de Koning spelen een centrale rol bij eventuele toekenning. Het Kapittel voor de Civiele Orden brengt een eindadvies uit aan de verantwoordelijke minister over de toekenning bij Koninklijk Besluit. Er is ook een Kapittel voor de Militaire Willemsorde.

In eenvoudig Nederlands

De ridderorden staan in de wet.

Uitleg

Dit artikel gaat alleen over de ridderorden. Meestal noemen we dat een lintje. We hebben drie soorten ridderorden:

1. de Militaire Willemsorde;
2. de Orde van de Nederlandse Leeuw;
3. de Orde van Oranje-Nassau.

De regering geeft deze lintjes. Iedereen kan een lintje krijgen. Er zijn verschillende redenen waarom je een lintje kan krijgen. Als je een heel goede prestatie hebt geleverd kun je een lintje krijgen, bijvoorbeeld als je de Nobelprijs wint, of een gouden medaille op de Olympische Spelen. Sommige mensen krijgen ook een lintje omdat ze in hun vrije tijd goede dingen doen voor onze maatschappij. Bijvoorbeeld als je zieke mensen verzorgt.

• Bron: De Grondwet in eenvoudig Nederlands

Historische ontwikkeling

Ridderorden worden bij wet ingesteld. De bepaling stamt uit de Grondwet van 1814, toen de soeverein vorst voor de instelling van een ridderorde een wet aan de Staten-Generaal moest voordragen. Nederland kent drie ridderorden: de Militaire Willems-Orde, de Orde van de Nederlandse Leeuw en de Orde van Oranje-Nassau. Toekenning gebeurt bij koninklijk besluit, op voordracht en met advies van het Kapittel voor de Civiele Orden.

De drie orden zijn elk bij afzonderlijke wet ingesteld. De Militaire Willems-Orde en de Orde van de Nederlandse Leeuw in 1815 en de Orde van Oranje-Nassau in 1892. De Militaire Willems-Orde, de hoogste en oudste orde, is zeldzaam. De afgelopen halve eeuw is zij slechts enkele keren toegekend, onder meer aan Marco Kroon (2009) en aan het Korps Commandotroepen (2016). Tot 1983 kende de Grondwet ook een bepaling over adeldom, maar die sneuvelde bij de algehele grondwetsherziening van 1983, waarna de verlening van adeldom werd geregeld in de Wet op de adeldom van 1994. Artikel 111 is sinds 1983 ongewijzigd.

Debat

Politiek en de toekenning van onderscheidingen

De toekenning van koninklijke onderscheidingen geldt doorgaans als apolitiek, maar stond in 2025 toch onder druk. Toenmalig asielminister Marjolein Faber weigerde haar handtekening te zetten onder de onderscheiding van vijf vrijwilligers die zich voor vluchtelingen hadden ingezet, omdat hun werk volgens haar tegen haar beleid inging. Het besluit werd hoogst uitzonderlijk genoemd. Premier Schoof en de minister van Binnenlandse Zaken zetten uiteindelijk hun handtekening, zodat de vrijwilligers hun onderscheiding alsnog kregen. Critici zagen er een politisering in van wat juist boven de politiek hoort te staan.