Artikel 140: Handhaving strijdige voorschriften
Bestaande wetten en andere regelingen en besluiten die in strijd zijn met een verandering in de Grondwet, blijven gehandhaafd, totdat daarvoor overeenkomstig de Grondwet een voorziening is getroffen.
In andere talen:
Inhoud
Toelichting
Bestaande wetten en andere regelingen en besluiten die door de wijziging van de Grondwet in strijd zijn met de Grondwet, blijven geldig, totdat zij zijn aangepast of ingetrokken. Dit is een algemene regel van grondwettelijk overgangsrecht.
Bijzondere regels van overgangsrecht die met concrete wijzigingen van de Grondwet verband houden, zijn te vinden in de additionele artikelen.
Formele toelichting
Artikel 140 bepaalt dat bestaande wetten en andere regelingen en besluiten die in strijd zijn met een verandering in de Grondwet, gehandhaafd blijven, totdat daarvoor overeenkomstig de Grondwet een voorziening is getroffen, dat wil zeggen totdat ze zijn aangepast of ingetrokken. Dit is een algemene regel van grondwettelijk overgangsrecht.
Bijzondere regels van overgangsrecht die met concrete wijzigingen van de Grondwet verband houden, zijn te vinden in de additionele artikelen.
In eenvoudig Nederlands
Alle wetten en regels die niet meer passen bij de nieuwe Grondwet blijven gewoon gelden totdat de overheid ze heeft veranderd.
Uitleg
De Grondwet is onze belangrijkste wet. Gewone wetten mogen niet anders zijn dan de Grondwet. Ze moeten bij de Grondwet passen.
Maar wat moeten we doen als we de Grondwet veranderen? Dan zijn er misschien wetten die niet meer passen bij de nieuwe Grondwet.
In dit artikel staat dat deze wetten gewoon blijven gelden. Totdat de overheid, van wie de wet of de regel is, de wet heeft veranderd. Zodat hij wel past bij de nieuwe Grondwet.
Historische ontwikkeling
Het grondwettelijk overgangsrecht behoort tot de oudste onderdelen van de Grondwet. De Grondwet van 1815 bevatte de eerste expliciete overgangsregel: additioneel artikel 2 bepaalde dat alle bestaande autoriteiten bleven voortduren en alle in werking zijnde wetten kracht behielden, totdat daarin op andere wijze zou zijn voorzien. Bij de herziening van 1848 werd de bepaling vernauwd tot de handhaving van autoriteiten.
In 1938 werd de overgangsregel verplaatst naar de reguliere bepalingen (art. 206) en uitgebreid tot autoriteiten, wetten, reglementen en besluiten. Bij de grondwetsherziening van 1983 kreeg de bepaling haar huidige redactie als artikel 140. De verwijzing naar autoriteiten verdween; de formulering richt zich sindsdien op ‘bestaande wetten en andere regelingen en besluiten’. De tekst is sinds 1983 ongewijzigd.
Debat
Ontbreken van een aanpassingstermijn
Artikel 140 bevat geen termijn waarbinnen lagere regelgevers hun regelgeving in overeenstemming moeten brengen met een grondwetsherziening. Dit wordt bekritiseerd: het ontbreken van een termijn stimuleert geen voortvarendheid en lijkt nalatigheid te belonen.
Voorrang van rechtstreeks werkende bepalingen
De tekst van artikel 140 zwijgt over de vraag of rechtstreeks werkende grondwetsbepalingen voorrang hebben op oudere regelgeving. De letterlijke tekst wijst de ene kant op, terwijl de wetsgeschiedenis de andere kant uitwijst. Dit maakt het artikel dubbelzinnig, wat ook in de rechtspraak van de Hoge Raad zichtbaar is.
Tijdlijn van het artikel
Wat veranderde er ?
gemarkeerd = toegevoegd · doorgestreept = verwijderd