Artikel 123: Grondgebied provincies en gemeenten

Alleen met een wet kunnen provincies en gemeenten worden opgeheven en ingesteld. Hoe provinciale en gemeentegrenzen gewijzigd kunnen worden kan de wetgever in een wet regelen.

In de Wet algemene regels herindeling staat dat het ingrijpend wijzigen van provinciale en gemeentegrenzen bij wet gebeurt. Grenscorrecties kunnen ook worden geregeld bij AMVB, door de Provinciale Staten en eventueel zelfs door de betrokken gemeenten.

Formele toelichting

Bij de wet kunnen provincies en gemeenten worden opgeheven en nieuwe kunnen worden ingesteld. Met deze bepaling opent hoofdstuk 7 (artikel 123). Ingevolge het tweede lid van artikel 123 is de wetgever bevoegd om regeling van grenswijzigingen van meer beperkte aard over te dragen aan bijvoorbeeld de regering of het provinciaal bestuur.

In de Wet algemene regels herindeling is als hoofdregel neergelegd dat beperkte grenswijzigingen ('grenscorrecties') kunnen worden aangebracht door provinciale staten, dan wel (bij volledige onderlinge overeenstemming ter zake) de raden van de betrokken gemeenten.

In eenvoudig Nederlands

1. De regering en de Eerste en Tweede Kamer kunnen nieuwe provincies en gemeenten maken. De regering en de Eerste en Tweede Kamer kunnen provincies en gemeenten ook opheffen. Hiervoor moeten zij een wet maken.

2. De regering en de Eerste en Tweede Kamer kunnen de grenzen van provincies en gemeenten veranderen. In de wet staat hoe zij dat moeten doen. In de wet kan ook staan dat iemand anders dit mag doen.

Uitleg

Nederland heeft 12 provincies en ruim 400 gemeenten (2010). De regering kan beslissen nieuwe provincies of gemeenten te maken. De nieuwste provincie is Flevoland. De regering heeft deze provincie 1 januari 1986 gemaakt. Nieuwe gemeenten maakt de regering vaker, vooral door kleine gemeenten bij elkaar te doen.

Om een provincie of een gemeente te maken of op te heffen, moet de regering een wet maken. Dit hoeft niet als de regering alleen de grenzen van een provincie of een gemeente wil veranderen. Wel moet de regering zich dan houden aan de Wet algemene regels herindeling.

• Bron: De Grondwet in eenvoudig Nederlands

In de visie van Kortmann

In 2008 heeft prof. dr. C.A.J.M. Kortmann een voorstel gedaan voor een "goede grondwet die inzichtelijk en bij de tijd is". Voor dit artikel deed hij de volgende suggestie:

Artikel 23

1. Nederland kent provincies, gemeenten en waterschappen. Hun besturen zijn niet ondergeschikt aan de instellingen van het rijk.

Literatuur

Wetenschappelijk

• Handboek van het Nederlandse gemeenterecht (A.H.M. Dölle, D.J. Elzinga; met medew. van J.W.M. Engels), 2004 (3e druk)
• E. Brederveld, Gemeenterecht, 2005 (7e druk)
• Gemeentewet, Provinciewet, Wet gemeenschappelijke regelingen: de tekst van de Gemeentewet, de Provinciewet en de Wet gemeenschappelijke regelingen voorzien van commentaar (onder red. van T.D. Cammelbeeck, H.R.B.M. Kummeling), 2009 (5e druk)
• Handboek van het Nederlandse staatsrecht, Van der Pot (bewerkt door D.J. Elzinga, R. de Lange), 15e druk, De decentrale rechtsgemeenschappen, 833 t/m 958.