Artikel 117: Leden rechterlijke macht; onafhankelijkheid; ontslag

Rechters zijn onafhankelijk omdat zij voor het leven worden benoemd en alleen maar kunnen worden ontslagen:

• op eigen verzoek, of
• wegens het bereiken van een bepaalde leeftijd, of
• in speciale gevallen, die in de wet staan, door een door de wet aangewezen rechtbank.

Dit artikel staat garant voor de onafhankelijkheid van de rechter.

De wet regelt verder de rechten en plichten die rechters hebben.

Formele toelichting

De artikelen 116 en 117 bevatten enkele voorschriften omtrent de organisatie van de rechterlijke macht, de benoeming van de leden van de rechterlijke macht met rechtspraak belast, en het toezicht op de ambtsvervulling door die functionarissen.

Een zeer belangrijke basis voor de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht vindt men in de bepaling dat de leden van de rechterlijke macht die met rechtspraak zijn belast, en de procureur-generaal bij de Hoge Raad, voor het leven worden benoemd. Zij kunnen alleen worden ontslagen op eigen verzoek, wegens het bereiken van een bepaalde leeftijd of, in de gevallen bij wet bepaald, door een gerecht, dat door de wet is aangewezen en dat tot de rechterlijke macht behoort.

In eenvoudig Nederlands

1. De regering benoemt de rechters en de procureur-generaal bij de Hoge Raad. Zij blijven hun hele leven rechter en procureur-generaal.
2. Zij kunnen wel zelf ontslag nemen. Ook kunnen ze ontslag krijgen als ze een hoge leeftijd bereiken. De hoogte van de leeftijd staat in de wet.
3. Een speciaal gerecht van de rechterlijke macht kan hen ontslaan. Of zeggen dat ze hun werk tijdelijk niet mogen doen. Dit kan alleen in bijzondere gevallen. De regels hiervoor staan in de wet.
4. In de wet staat welke rechten en plichten rechters en de procureur-generaal hebben. In de wet kan ook staan dat iemand anders dit beslist.

Uitleg

Iedereen die de juiste opleiding heeft gedaan kan rechter worden. Maar de regering bepaalt wie rechter wordt. En de regering bepaalt ook wie de procureur-generaal bij de Hoge Raad wordt. De procureur-generaal bij de Hoge Raad is de hoogste officier van justitie. Hij geeft advies aan de Hoge Raad.

Als je eenmaal benoemd bent, blijf je je hele leven rechter of procureur-generaal. Waarom blijven zij hun hele leven rechter? Dit is zo omdat rechters onafhankelijk moeten zijn van de regering. Het mag niet zo zijn dat een regering alle rechters ontslaat die het niet met de regering eens zijn. En allemaal rechters benoemt die het juist eens zijn met de regering. Daarom blijft een rechter zijn hele leven rechter.

Natuurlijk kunnen ze wel zelf ontslag nemen. En als een rechter 70 jaar is, gaat hij met pensioen.

En natuurlijk kunnen rechters ook worden ontslagen. Maar dit kan alleen in heel bijzondere gevallen. Hierover beslist de Hoge Raad.

Ten slotte staat in de wet welke rechten rechters en de procureur-generaal hebben. Bijvoorbeeld hoeveel ze verdienen. En hoeveel vakantiedagen ze hebben.

• Bron: De Grondwet in eenvoudig Nederlands

In de visie van Kortmann

In 2008 heeft prof. dr. C.A.J.M. Kortmann een voorstel gedaan voor een "goede grondwet die inzichtelijk en bij de tijd is". Voor dit artikel deed hij de volgende suggestie:

Artikel 18

1. De rechter is onafhankelijk.
2. Rechters worden bij regeringsbesluit voor het leven benoemd.
3. Rechters kunnen alleen in de gevallen bij de wet bepaald door een rechterlijke instelling uit hun ambt worden ontzet.